{"id":1667,"date":"2025-02-02T13:43:56","date_gmt":"2025-02-02T13:43:56","guid":{"rendered":"https:\/\/endustri40.bktechin.com\/2025\/02\/02\/turkiyenin-ilk-bilgisayari-ibm-650\/"},"modified":"2025-02-02T13:43:56","modified_gmt":"2025-02-02T13:43:56","slug":"turkiyenin-ilk-bilgisayari-ibm-650","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/endustri40.com\/en\/turkiyenin-ilk-bilgisayari-ibm-650\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130lk Bilgisayar\u0131 | IBM 650"},"content":{"rendered":"

Bili\u015fim sektörü<\/a><\/strong>, günlük devrimlerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ve h\u0131z\u0131na yeti\u015filemeyen dev bir alan haline geleli uzun bir zaman olmad\u0131. Günümüz bilgisayarlar\u0131n\u0131n tarihi, yar\u0131m as\u0131r\u0131 yeni tamamlarken; ya\u015fanan geli\u015fmeler çok daha büyük ölçekte. Türkiye de bu geli\u015fmelere 1960 y\u0131l\u0131nda Karayollar\u0131 Umum Müdürlü\u011fü (\u015fimdiki Karayollar\u0131 Genel Müdürlü\u011fü) için IBM’den sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 ilk bilgisayar\u0131yla dahil oldu. IBM 650 Model I<\/strong> ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bilgisayar\u0131n sat\u0131n al\u0131nma amac\u0131 ise yol yap\u0131m\u0131nda gereken hesaplamalar\u0131n daha h\u0131zl\u0131 yap\u0131lmas\u0131yd\u0131. Türkiye’nin ilk bilgisayar<\/a><\/strong> destekli karayolu olan 63 km uzunlu\u011fundaki Polatl\u0131 – Sivrihisar yolu için yap\u0131lan hesaplamalar IBM 650 ile 1 saatte yap\u0131ld\u0131. Daha öncesinde 3 – 4 ay\u0131 bulan hesaplamalar\u0131n 1 saate inmesi; teknolojinin, ekonomik ve toplumsal dönü\u015füme büyük etkide bulunaca\u011f\u0131n\u0131n habercisiydi.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Ancak bu öncü haberle birlikte bir ba\u015fka gerçek de su yüzüne ç\u0131kt\u0131. Türkiye’nin elektronik beyinle imtihan\u0131 da bu zamandan sonra ba\u015flayacakt\u0131. 2015 y\u0131l\u0131nda 69,4 Milyar TL büyüklü\u011fe ve 103 bin ki\u015filik istihdama ula\u015fan Türkiye’nin bili\u015fim sektörünün o dönemde bilgisayar mühendisi yoktu<\/strong>. Bununla birlikte politikas\u0131ndan, stratejisine; terminolojisinden ilk i\u015f gücüne kadar hemen her \u015feyi zaman içinde s\u0131f\u0131rdan olu\u015fturan Türkiye’nin ilk bilgi i\u015flem<\/a><\/strong> ekibi de yine Karayollar\u0131 Umum Müdürlü\u011fü Delikli Kart Makineleri \u015eefli\u011fi’nin bilgi i\u015flem merkezi haline getirilmesiyle olu\u015fturuldu. Fizik, matematik ve in\u015faat alan\u0131nda e\u011fitim alm\u0131\u015f ki\u015filerden olu\u015fan alayl\u0131 ekip ABD Karayollar\u0131 \u0130daresinden gelen uzman taraf\u0131ndan verilen 1.5 ayl\u0131k kurs ile IBM 650’yi kullanmay\u0131 ve programlamay\u0131 ö\u011frendi. E\u011fitim sonras\u0131 Türkiye’nin ilk bilgisayar programc\u0131lar\u0131 olan ekip, 18 y\u0131l boyunca IBM 650 ile köprü ve yol güzergah hesaplamalar\u0131, maliyet analizi, envanter kayd\u0131 gibi konularda Karayollar\u0131 çal\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131na ko\u015ftu. Ayn\u0131 y\u0131l içinde IBM, Karayollar\u0131nda “IBM Merkezi<\/strong>” ad\u0131nda ilk bili\u015fim merkezini kurdu.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Elektronik beyin olarak an\u0131lan ve hem halk içinde hem medyada büyük ilgiyle konu\u015fulan IBM 650’yi teknik yönden ele al\u0131rsak kar\u015f\u0131m\u0131zda delikli kartlarla veri giri\u015fi<\/a><\/strong> yap\u0131lan, her biri 10 karakter ve 1 i\u015faretten olu\u015fan 2000 sözcük saklayabilen bir belle\u011fe sahip bilgisayar buluruz. Günümüz bilgisayarlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda komik gelebilecek bu fonksiyonlarla IBM 650, dakikada 78000 toplama – ç\u0131karma, 5000 çarpma ve 138000 mant\u0131ksal karar verebiliyordu. Raporlar ise 100 sat\u0131r\/dk yazma ve 200 sat\u0131r\/dk h\u0131zla al\u0131n\u0131yordu. \u0130\u015flem yapt\u0131rmak için kullan\u0131lan programlama dilleri ise ASSEMBLER ve döneminin devrimsel dili FORTRAN’d\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

‘Elektronik Beyin’e \u0130lk Tepkiler<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/h1>\n

Türkiye’ye getirilen ilk bilgisayar\u0131n karayolu yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n temel nedeni ise geldi\u011fi dönemle ilgili. Cumhuriyetin ilk dönemlerinde karayolu yap\u0131m\u0131na büyük önem verildi. Bunun nedeni ise üretimin ve ekonomik kaynaklar\u0131n geli\u015ftirilmesinin düzgün bir ula\u015ft\u0131rma \u015febekesiyle birbirine ba\u011flanmas\u0131 ile mümkün olabilmesiydi. Atatürk, ‘Milletimizin medeniyet yolunda ilerlemesi için devletin bütün i\u015f bölümlerinde alm\u0131\u015f oldu\u011fumuz maddi, manevi bütün tedbirler, ancak demiryolu<\/a><\/strong> ve karayolu çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n verimli sonuçlar\u0131 ile  gerçekle\u015febilir.’ sözüyle bu önemi dile getirmi\u015ftir. IBM 650 ile karayollar\u0131 yap\u0131m\u0131ndaki zaman ve maliyet iyile\u015ftirmelerinin net bir \u015fekilde görülmesi ile önemi daha da artm\u0131\u015f oldu. Ancak ülkenin farkl\u0131 bir kurumunda kullan\u0131lmayan bir teknoloji, bir kapal\u0131 kutu olarak görülen bilgisayar birçok çevre taraf\u0131ndan tedirginlikle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tedirginlikleri 5 \u015eubat 1961 tarihli Milliyet gazetesindeki dile getiren yazar Çetin Altan kö\u015fesinde \u015fu ifadelere yer vermi\u015ftir;<\/span><\/span><\/p>\n

‘Karayollar\u0131 Genel Müdürlü\u011fü Amerika'dan elektronik beyin alm\u0131\u015f. Bu beyin bilmem kaç memurun, bilmem kaç ayda yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir kaç dakikada yap\u0131yormu\u015f… Yaln\u0131z, insan\u0131n içine bir \u015füphe dü\u015füyor; biz Allah'\u0131n verdi\u011fi beyni kullanamazken Amerika'n\u0131n verdi\u011fini nas\u0131l kullanaca\u011f\u0131z bakal\u0131m.’<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Çetin Altan’\u0131n bahsetti\u011fi \u015füphe, Karayollar\u0131 personelleri ba\u015fta olmak üzere çal\u0131\u015fanlarda da ba\u015f göstermi\u015fti. Say\u0131\u015ftayda bordro hesaplamalar\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011fu üzerine vize veren personeller, bir bilgisayar\u0131n do\u011fru hesaplama yapamayaca\u011f\u0131n\u0131 inan\u0131yorlard\u0131. Ayn\u0131 hesaplamalar\u0131n IBM 650 ile yap\u0131lmas\u0131yla personellere yapt\u0131klar\u0131 hesaplama hatalar\u0131n\u0131n gösterilmesi ile güven sa\u011fland\u0131. Di\u011fer yandan i\u015flerini kaybetme korkusu ya\u015fayan insanlar bir süre bilgisayar deste\u011fiyle yap\u0131lan i\u015f modeline uzak durdu. Ancak bili\u015fim günümüzde oldu\u011fu gibi, insanlar\u0131n i\u015flerini kaybetmelerini de\u011fil yeni i\u015f kollar\u0131 açmay\u0131 sa\u011flad\u0131. Medyan\u0131n ‘elektronik beyin<\/a><\/strong>’ olarak tan\u0131tt\u0131\u011f\u0131 bilgisayara halk\u0131n bak\u0131\u015f aç\u0131s\u0131 da uzun zaman de\u011fi\u015fmedi. Büyük bir kavram karma\u015fas\u0131na neden olan ve bizzat görmek için Karayollar\u0131 Umum Müdürlü\u011fü’ne gelen insanlar\u0131n gösterilen makineye olan tepkileri kayda de\u011fer olmu\u015f. Türk bili\u015fim tarihinin öncü isimlerinden Kaya K\u0131lan ise bilgisayar programc\u0131s\u0131 olarak ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 i\u015finde deneyimlerini \u015föyle aktar\u0131r;<\/span><\/p>\n

‘Zaten ben de kendi kendime computer programc\u0131s\u0131 olaca\u011f\u0131m ama bu nedir diye dü\u015fünmeye ba\u015flad\u0131m. O cuma günü programc\u0131n\u0131n ne i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak için Amerikan Kütüphanesi´ne gittim, arad\u0131m ama bulamad\u0131m. Ankara Üniversitesi´ne gidip mezun oldu\u011fum bölümün ba\u015fkan\u0131na sordum. "Karayollar\u0131’nda mühendisler hesap makinesi kullan\u0131yor, herhalde onun gibi bir \u015fey'' dedi. Makine Mühendisleri Odas\u0131´na gittim, oradan da bir \u015fey söyleyemediler.’<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Türkiye'nin \u0130lk Bilgisayar Programc\u0131s\u0131 Kaya K\u0131lan ve IBM 650<\/strong><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

K\u0131lan, halk\u0131n bilgisayara büyük ilgi gösterdi\u011fini, ya\u015fl\u0131 bir amcan\u0131n görmek için gelip, gördüklerine inanmay\u0131p as\u0131l beyini göstermediklerini söyledi\u011fini an\u0131lar\u0131nda anlat\u0131r. Toplumun birçok kesimindeki bu tedirginlikler bilgisayar kullanan kurumlar\u0131n artmas\u0131 ve farkl\u0131 sektörlere yay\u0131lmas\u0131yla azald\u0131. Türkiye’nin ikinci bilgisayar\u0131 \u0130TÜ’de kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Ard\u0131ndan ODTÜ, Hacettepe Üniversitesi, Devlet \u0130statistik Enstitüsü, Türkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 gibi kurumlar da orta ölçekli bilgisayarlar ald\u0131lar. Art\u0131k hastane i\u015flemlerinde, maa\u015f – bordro hesaplanmas\u0131, stok yönetimi, i\u015fletme muhasebesi gibi önceden günler süren i\u015fler bilgisayarlar\u0131n yard\u0131m\u0131yla yap\u0131l\u0131yordu. Bugün IBM 650 I, Eski\u015fehir’de bulunan Karayollar\u0131 Genel Müdürlü\u011fü E\u011fitim Tesisleri’nde sergileniyor.<\/span><\/span><\/p>\n

Bilgisayarlar 1960’l\u0131 y\u0131llarda sadece k\u0131sa süreli e\u011fitim alm\u0131\u015f alayl\u0131 uzmanlar\u0131n anlad\u0131\u011f\u0131 gizemli makinalard\u0131<\/a><\/strong>. Pahal\u0131 ve hantal sistemler olmalar\u0131na ra\u011fmen büyük bir k\u0131ymetle an\u0131l\u0131yordu.1965 y\u0131l\u0131nda Intel’in kurucu mühendislerinden Gordon Moore, 1965 y\u0131l\u0131nda her 18 ayda bir her entegre devre üzerinde kullan\u0131labilecek transistör say\u0131s\u0131n\u0131n iki kat\u0131na ç\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 ve üretim maliyetlerinin sabit kalaca\u011f\u0131n\u0131 öngörmü\u015ftür. Moore yasas\u0131 olarak bilinen bu öngörü, yeni bir entegre devre teknolojisi için çal\u0131\u015fan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar için ölü bir yasa olarak tarihe kar\u0131\u015ft\u0131 bile. Teknoloji o kadar h\u0131zl\u0131 ilerliyor ki üzerinde yasa niteli\u011finde söz söylemek büyük cesaret istiyor. Türkiye’nin bili\u015fim sektöründe kat etmesi gereken yol uzun; IBM 650 ile daha verimli ve h\u0131zl\u0131 yap\u0131lan karayollar\u0131n\u0131n yan\u0131na art\u0131k yeni ve ‘teknolojik’ yollar eklemek gerekiyor.<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Kaynak: <\/span><\/span>National Geographic 03.03.2012, <\/span>Capital Kaya K\u0131lan Röportaj\u0131, <\/span>Karayollar\u0131 Genel Müdürlü\u011fü<\/span><\/p>\n

 <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1948 y\u0131l\u0131nda transistor\u00fcn icat edilmesiyle ba\u015flayan modern bilgisayarlar d\u00f6nemi g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki teknolojik devrimlerin ilk kilometre ta\u015f\u0131 oldu. Bilgisayar programc\u0131s\u0131 olmadan ilk bilgisayar\u0131yla 1960 y\u0131l\u0131nda tan\u0131\u015fan T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcn\u00fcm\u00fcze uzanan bili\u015fim ser\u00fcvenini sizler i\u00e7in inceledik.<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"pmpro_default_level":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"coauthors":[],"class_list":["post-1667","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized","pmpro-has-access"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1667","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1667"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1667\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1667"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1667"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1667"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=1667"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}