{"id":1498,"date":"2025-02-02T13:43:48","date_gmt":"2025-02-02T13:43:48","guid":{"rendered":"https:\/\/endustri40.bktechin.com\/2025\/02\/02\/makineler-dil-ogrenmede-cocuklari-taklit-edecek\/"},"modified":"2025-02-02T13:43:48","modified_gmt":"2025-02-02T13:43:48","slug":"makineler-dil-ogrenmede-cocuklari-taklit-edecek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/endustri40.com\/en\/makineler-dil-ogrenmede-cocuklari-taklit-edecek\/","title":{"rendered":"Makineler Dil \u00d6\u011frenmede \u00c7ocuklar\u0131 Taklit Edecek"},"content":{"rendered":"

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bir çocu\u011fun dil ö\u011frenim sürecini daha iyi taklit etmek için gözlem yaparak ö\u011frenen ve programlama yeteneklerini büyük ölçüde art\u0131rabilecek bir “semantik ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131” geli\u015ftirdi. Bu çal\u0131\u015fma kapsam\u0131nda olu\u015fturulan bilgisayar modeli, insan-makine<\/a><\/strong> etkile\u015fimini geli\u015ftirebilir ve çocuklar\u0131n nas\u0131l dil ö\u011frendi\u011fine yeni bir bak\u0131\u015f aç\u0131s\u0131 sa\u011flayabilir. Çocuklar çevrelerini gözlemleyerek, çevrelerindeki insanlar\u0131 dinleyerek, gördükleri ve duyduklar\u0131 aras\u0131ndaki noktalar\u0131 birle\u015ftirerek dili ö\u011frenirler. Bu ö\u011frenme biçimini sayesinde, çocuklar kendi dilinde özne, yüklem gibi ögelerin s\u0131ralamas\u0131n\u0131 olu\u015fturmay\u0131 ve cümle kurabilmeyi ö\u011frenirler.<\/span><\/span><\/p>\n

Programlamada, sentaks bir dilin sözdizim kurallar\u0131d\u0131r ve bir deyimdeki her kelimenin nas\u0131l yaz\u0131labilece\u011fini belirler. Semantik ise bir dilin anlam kurallar\u0131d\u0131r ve bir program çal\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda gerçekle\u015fecek i\u015flemleri tan\u0131mlar. Sentaks ve semantik analiz yapan modüle ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131(parser) ad\u0131 verilir. Ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar, web aramalar\u0131, Alexa ve Siri<\/a><\/strong> gibi ses alg\u0131layan sistemler için git gide daha önemli olmaktad\u0131rlar.<\/span><\/span><\/p>\n

Bu sene 31 Ekim- 4 Kas\u0131m tarihleri aras\u0131nda Belçika’da yap\u0131lan  Do\u011fal Dil Ö\u011frenme Sürecinde Deneysel Metotlar Konferans\u0131’nda(EMNLP) sunum yapan MIT ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131,  bir çocu\u011fun dil ö\u011frenim sürecini taklit etmek için gözlem yoluyla ö\u011frenen bir ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131dan bahsettiler. Ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131n\u0131n bir çocu\u011fun dil ö\u011frenme sürecini taklit ederek yeteneklerini büyük ölçüde artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ortaya konuldu. Ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, dilin yap\u0131s\u0131n\u0131 ö\u011frenmek için altyaz\u0131l\u0131 videolar\u0131 ba\u015fka hiçbir bilgi olmadan gözlemleyebiliyor kelimeleri kaydedilen nesneler ve eylemlerle ili\u015fkilendirebiliyor. Yeni bir cümle verildi\u011finde, cümlenin anlam\u0131n\u0131 video olmadan do\u011fru bir \u015fekilde tahmin etmek için dilin yap\u0131s\u0131 hakk\u0131nda ö\u011frendiklerini kullanabiliyor.<\/span><\/span><\/p>\n

“Devasa Bir Bulmacan\u0131n Parçalar\u0131n\u0131 Çözmek Gibi”<\/em><\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Bu “hafif destekli” yakla\u015f\u0131m ile çocuklar\u0131n çevresini gözlemleme biçimini taklit ederek, hiçbir ek içeri\u011fe sahip olmadan, dil ö\u011frenimi gerçekle\u015ftirilebiliyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara göre, bu yakla\u015f\u0131m robotlar\u0131 e\u011fitirken ya\u015fanan güçlükleri azalt\u0131p, elde edilen verilerin kapsam\u0131n\u0131 ise artt\u0131rabilir. Örne\u011fin direkt olarak aç\u0131klanm\u0131\u015f birkaç cümle, kay\u0131tl\u0131 videolarla birle\u015ftirilerek performans art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flanabilir. Gelecekte ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, insanlar ve ki\u015fisel robotlar aras\u0131ndaki do\u011fal etkile\u015fimi geli\u015ftirmek için kullan\u0131labilir. Örne\u011fin, ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ile donat\u0131lm\u0131\u015f bir robot, konu\u015fulan cümleler dil bilgisi kurallar\u0131na tam uymad\u0131\u011f\u0131nda veya net olmad\u0131\u011f\u0131nda dahi anlamalar\u0131 peki\u015ftirmek için çevresini sürekli olarak gözlemleyebilir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Andrei Barbu bu konuda “\u0130nsanlar birbirleriyle konu\u015furken yar\u0131m cümleler ve devrik anlat\u0131mlar kullan\u0131rlar ve evlerinde, kendi konu\u015fma tarzlar\u0131na uyum sa\u011flayacak, ne demek istediklerini anlayacak bir robot isterler.” diyor.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ayr\u0131ca, ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n küçük çocuklar\u0131n dil ö\u011frenmelerini daha iyi anlamalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir. Bir di\u011fer ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Boris Katz’ e göre küçük bir çocuk dünyay\u0131 daha iyi anlamas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak görme ve dokunma bilgilerine çok de\u011fi\u015fik kaynaklardan kolayca eri\u015febilmektedir. Buna ebeveynlerinin ve karde\u015flerinin konu\u015fmalar\u0131 örnek verilebilir. Bu nedenle Katz, e\u015f zamanl\u0131 bu duyusal veri giri\u015flerinin tümünü i\u015fleyebilmeyi, devasa bir bulmacan\u0131n parçalar\u0131n\u0131 çözmek gibi inan\u0131lmaz bir i\u015f olarak görüyor.<\/span><\/span><\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, çal\u0131\u015fmalar\u0131nda videodaki nesneleri, insanlar\u0131 ve olaylar\u0131 tan\u0131ma konusunda geli\u015ftirilmi\u015f “computer vision” bile\u015fenleri ile semantik bir ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131y\u0131 birle\u015ftirdiler. Bilgisayarl\u0131 görme olarak dilimize çevrilmi\u015f “computer vision” insan görsel sisteminin yapabilece\u011fi görevleri otomatikle\u015ftirmeyi amaçlar ve görüntü i\u015fleme<\/strong> kavram\u0131n\u0131n üst kategorisi olarak nitelendirilebilir. Bir görüntü üzerindeki nesneleri tan\u0131ma<\/a><\/strong> ve ay\u0131rt etme i\u015flemi bilgisayarl\u0131 görme sürecinin parças\u0131d\u0131r. Semantik ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar genellikle, her bir kelimeye anlam yükleyen ve kelimeler aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi aç\u0131klayan kodlarla cümle kurmak için olu\u015fturulur.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ross, yeni ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131n\u0131n video kullan\u0131larak e\u011fitilen ilk ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 oldu\u011funu söyledi. K\u0131smen, videolar belirsizli\u011fi azaltmada daha kullan\u0131\u015fl\u0131d\u0131r. Ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, bir cümledeki bir eylem veya nesne hakk\u0131nda emin de\u011filse, bunlar\u0131 netle\u015ftirmek için videoya ba\u015fvurabilir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bir nesneyi bir yere koymak, bir yerden almak veya ta\u015f\u0131mak gibi bir dizi eylem gerçekle\u015ftiren insanlar\u0131 gösteren yakla\u015f\u0131k 400 videoluk bir veri seti derlediler. Kitle kaynak platformu olan Mechanical Turk'e kat\u0131lanlar, bu videolar için 1.200 ba\u015fl\u0131k sa\u011flad\u0131. E\u011fitim ve ayarlama için 840 video ba\u015fl\u0131k örne\u011fi ay\u0131rd\u0131lar ve test için geriye kalan 360 taneyi kulland\u0131lar. Çal\u0131\u015fmada, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131ya, bir cümlenin belirli bir videoyu do\u011fru bir \u015fekilde aç\u0131klay\u0131p aç\u0131klayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirleme amac\u0131n\u0131 verdi. Ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131y\u0131 bir video ve uyumlu alt yaz\u0131 ile beslediler. Ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, altyaz\u0131n\u0131n olas\u0131 anlamlar\u0131n\u0131 mant\u0131ksal matematiksel ifadeler olarak ç\u0131kartt\u0131. Bu ifadeler ve video Barbu ve di\u011fer ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen "Sentence Tracker" isimli bilgisayarl\u0131 görme algoritmas\u0131na girildi. Algoritma, her video karesine, nesnelerin ve insanlar\u0131n zaman içinde nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fini izlemek ve eylemlerin anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi yürütülüp yürütülmedi\u011fini belirlemek için bakar. Bu \u015fekilde, anlam\u0131n video için do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirler.<\/span><\/span><\/p>\n

Nesneler, insanlar ve eylemler için en s\u0131k resimle e\u015fle\u015fen söz, altyaz\u0131n\u0131n en olas\u0131 anlam\u0131 haline gelir. \u0130fade, ba\u015flang\u0131çta, videodaki birçok farkl\u0131 nesneye ve eyleme at\u0131fta bulunabilir, ancak olas\u0131 anlamlar seti, ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131n\u0131n sürekli olarak olas\u0131l\u0131klar\u0131 elemesine yard\u0131mc\u0131 olur. Barbu, “Bütün cümlelerin ayn\u0131 kurallara uymas\u0131, hepsinin ayn\u0131 dilden gelmesi ve birçok altyaz\u0131l\u0131 video görmesi gerekti\u011fi varsay\u0131larak, anlamlar\u0131 daha da s\u0131n\u0131rland\u0131rabilirsiniz” diyor. Çal\u0131\u015fma, ö\u011frendi\u011fi kelimeler için sentaktik(sözdizim) ve semantik(anlamsal) bir dilbilgisi üretir. Yeni bir cümle verildi\u011finde, derleyici art\u0131k video gerektirmez, ancak cümle yap\u0131s\u0131n\u0131 ve anlam\u0131n\u0131 belirlemek için dilbilgisini ve veri sözlü\u011fünü kullan\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n

Sonuçta, Barbu, bu yöntemin “bir çocukmu\u015f gibi” ö\u011frendi\u011fini söylüyor ve ekliyor “Çevrenizdeki dünyay\u0131 görüyor ve cümlelerin anlamlar\u0131n\u0131 ö\u011frenmek için konu\u015fan insanlar\u0131 duyuyorsunuz. Bir gün size bir cümle verebilir ve ne anlama geldi\u011fini sorabilirim, siz hiçbir \u015fey bilmeseniz dahi cümlenin anlam\u0131n\u0131 söyleyebileceksiniz. ” Brown Üniversitesi'nde bilgisayar bilimi profesörü olan Stefanie Tellex ise bu ara\u015ft\u0131rmay\u0131, do\u011fal dil süreci için tam olarak do\u011fru yol” olarak tan\u0131ml\u0131yor. Gelecekteki çal\u0131\u015fmalarda, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar sadece pasif gözlemleri de\u011fil, ili\u015fkileri modellemekle ilgileniyorlar. Ross “Çocuklar, ö\u011frenirken çevre ile etkile\u015fim kuruyor. Bizim fikrimiz, ö\u011frenmek için sezgileri de kullanacak bir modele sahip olmakt\u0131r, ”diyor.<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Kaynak: MITNews, Interestingengineering<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Yazar: Muhammed Ali Beyaz\u0131t<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde baz\u0131 makineler, bizlerin d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015feklini ve yap\u0131s\u0131n\u0131 anlay\u0131p, karma\u015f\u0131k problemlere bizler gibi \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmesi ve taklit etmesi amac\u0131yla programlanmaktad\u0131r. Makinelerden, bu becerileri taklit etmenin yan\u0131 s\u0131ra daha karma\u015f\u0131k problemleri \u00e7\u00f6zmesi ve bir\u00e7ok katmanda ayn\u0131 anda i\u015flem yapmas\u0131 beklenmektedir. Literat\u00fcrde derin \u00f6\u011frenme olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan bu \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcz tan\u0131ma, ses tan\u0131ma, ortam tan\u0131mlama, nesne analizi, doku ve obje analizi gibi bir\u00e7ok uygulama alan\u0131na sahiptir. MIT ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklarda dil \u00f6\u011freniminin ard\u0131ndaki gizemleri a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak i\u00e7in bir derin \u00f6\u011frenme y\u00f6ntemi geli\u015ftirdi.<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"pmpro_default_level":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"coauthors":[],"class_list":["post-1498","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized","pmpro-has-access"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1498","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1498"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1498\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1498"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1498"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1498"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/endustri40.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=1498"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}